خریداران خودروهای مونتاژی و وارداتی در این روزها، علاوه بر پرداخت مبالغ قابل توجه برای خرید خودرو، با مشکلات بسیاری در تامین قطعات مواجه هستند. مشکلات خدمات پس از فروش، نه تنها برای محصولات مونتاژی چینی، بلکه برای خودروهای وارداتی نیز مشکلاتی ایجاد کرده است.
این مشکل مدتهاست که به دلیل تاخیر در تخصیص ارز مناسب و ترخیص قطعات خودروهای مونتاژی و وارداتی از گمرکات، نگرانی مشتریان و فعالان بازار و حتی شرکت های خدمات پس از فروش را دو چندان کرده است.
هفته گذشته، دبیر انجمن شرکت های خدمات پس از فروش خودرو در نامه ای به وزیر صنعت، معدن و تجارت اعلام کرد که خودروهای وارداتی در نمایندگی های مجاز و تعمیرگاه های مستقل زمینگیر شده اند. وی با انتقاد از عدم تامین لوازم یدکی و قطعات خودروها متناسب با حجم واردات، خواستار تامین ارز کافی و به موقع به منظور واردات قطعات و اقلام یدکی برای شرکت های خدمات پس از فروش خودرو و ترخیص سریع آنها از گمرکات کشور شد.
مسئله ای که نه تنها باعث افزایش قیمت قطعات شده، بلکه در مواردی حتی یافتن برخی قطعات ضروری برای خودروهای پرطرفدار مونتاژی و وارداتی ها به چالشی جدی برای مالکان این خودروها بدل شده است.
در واقع، در کنار مسائل و چالش هایی مانند تاخیر در تحویل، قیمت تمام شده بالا، ناترازی بازار، رکود در دادوستد و بلاتکلیفی واردات خودروهای دست دوم، متولیان نه تنها نتوانسته اند مشکل و معضل بزرگ خدمات پس از فروش خودروهای مونتاژی چینی را برطرف کنند، بلکه حالا این مشکل به تدریج خریداران و مصرف کنندگان خودروهای وارداتی را نیز گرفتار کرده است.
تامین قطعات و لوازم یدکی خودروهای چینی همیشه در بازار کشور با کمبود مواجه بوده و این موضوع دلایل مختلفی دارد. یکی از مهم ترین دلایل، بی میلی چینی ها به داخلی سازی قطعات در ایران است. هزینه تولید قطعات خودرو در چین، در مجموع کمتر از هزینه ساخت و تامین همان قطعات در ایران است. از این رو، چینی ها داخلی سازی قطعات خودروهای مونتاژی شان در ایران را جدی نمی گیرند.
شرکت های چینی ترجیح می دهند تا حد امکان قطعات مورد نیاز در ایران را چه برای خط تولید، چه بازار لوازم یدکی، از کشور خود تامین کنند و شرکای ایرانی آنها نیز به هر حال این موضوع را پذیرفته اند. در حال حاضر، خودروهای چینی زیادی در ایران مونتاژ می شوند که هیچ کدام از آنها از داخلی سازی بالایی برخوردار نیستند.
این رویکرد خودروسازان چینی، دردسرهای خاص خود را برای مشتریان ایرانی داشته و بارها نیز سبب اعتراض آنها شده است. سال هاست که خودروسازان چینی تحت مشارکت با بخش خصوصی خودروسازی ایران مشغول مونتاژ انواع محصولات شان در کشور هستند.
اما این روزها، غیر از محصولات مونتاژی چینی، معضل تامین قطعات و خدمات پس از فروش گریبان گیر خودروهای وارداتی هم شده است و این روند را به دلیل نحوه تخصیص ارز، محدودیت های ثبت سفارش و تاخیر در ترخیص قطعات به چالش جدی صاحبان این خودروها و شرکت های خدماتی و تعمیرگاه ها تبدیل کرده است.
این موضوع در نامه اخیر دبیر انجمن خدمات پس از فروش به وزیر صمت نیز مورد تاکید قرار گرفته است. به نظر می رسد پس از رفع ممنوعیت واردات خودرو و حضور ده ها شرکت واردکننده خودرو با نشان ها مختلف برای واردات، لوازم یدکی و قطعات مربوطه متناسب با حجم واردات خودرو تامین نشده است.
برخی کارشناسان این جریان را به کم توجهی شرکت های فروشنده خودرو و عدم تعهد لازم برای تامین لوازم یدکی و ارائه خدمات پس از فروش می دانند. بسیاری از خودروهای وارداتی بدون رعایت اصول اولیه وارد کشور می شوند.
بسیاری نیز توپ معضل تامین قطعات به خصوص خودروهای مونتاژی را به زمین چینی ها انداخته و آنها را به عدم توجه کافی به سرمایه گذاری در توسعه شبکه و زیرساخت متهم می کنند. به باور آنها، ریسک های سیاسی و اقتصادی، تغییر قوانین و حتی استانداردهای متفاوت شرکت های چینی، علت اصلی بی توجهی به خدمات پس از فروش به شمار می آید.
بنابراین، نه تنها این مشکل تا امروز برطرف نشده است، بلکه با توجه به تعدد عرضه یک برند وارداتی از سوی شرکت های متعدد، به نظر می رسد رفته رفته، خریداران و مصرف کنندگان این خودروها به همان بلایی دچار شوند که مونتاژی ها گرفتار آن هستند. مسئله ای که می تواند بازار لوازم یدکی وارداتی را نیز با بحران افزایش قطعات تقلبی و بالا رفتن قیمت ها مواجه کند.
به هر ترتیب، چالش تامین و بحران رسوخ قطعات تقلبی در بازار وارداتی در شرایطی مطرح است که بررسی ها نشان می دهد به دلیل عدم کفایت تخصیص و تامین ارز برای واردات قطعات خودرو به واردکنندگان و حتی خودروسازان، بسیاری از این شرکت ها برای تامین قطعات یدکی محصولات خود مجبور به خرد کردن یا به نوعی باز کردن قطعات از روی خودروهای صفر کیلومتر برای پاسخ به شبکه خدمات پس از فروش شده اند.